Safkan Arap ve Safkan İngiliz: Yarışta İki Ayrı Dünya

Türkiye Jokey Kulübü koşuları, temelde iki farklı safkan tür etrafında şekillenir: safkan Arap atı ve safkan İngiliz atı. Bu iki tür, yalnızca ırk olarak değil, yarış mesafeleri, sıklet cetvelleri, yaş grupları ve koşu türleri açısından da birbirinden ayrı yapılardır. Soy kütüğü kayıtlarından klasik koşu programlarına kadar her aşamada farklı kurallar geçerlidir. Safkan Arap ve İngiliz arasındaki bu fark, yarış severlerin ve yetiştiricilerin doğru bilgiye ulaşabilmesi için temel bir ayrımdır.

İki tür, iki program

TJK koşuları safkan İngiliz ve safkan Arap atları olmak üzere iki ayrı tür üzerinden düzenlenir. Sıklet cetvelleri, yaş grupları ve mesafeler türe göre belirlenir. Arap atları için WAHO kayıtlı soy şartları ayrıca tanımlıdır. Bu iki türün her biri, kendi soy kütüğü sistemine kayıtlıdır ve bu kayıtlar 5996 sayılı Kanuna istinaden düzenlenen Yönetmeliğe göre tutulur. Soy kütüğü kayıtlarının nasıl tutulacağı, pedigri ve damızlık belgelerinin nasıl düzenleneceği bu yönetmelikle ayrıntılı biçimde tanımlanır.

Safkan Arap atlarının soy kütüğü, Uluslararası Arap Atı Örgütü yani WAHO standartlarına uygun olarak tutulur. Safkan İngiliz atlarının soy kütüğü ise ayrı bir pedigrî sistemi içinde yer alır. Türkiye'de doğan veya ithal edilen safkan Arap ve İngiliz atların soy kütüğüne kaydı için at sahibi veya vekilinin dilekçe ve tohumlama belgesi gibi belgelerle başvurması gerekir.

Yarış programları da bu ayrıma göre şekillenir. Koşu takvimleri, mesafe uzunlukları ve sıklet cetvelleri ırka göre farklılık gösterir. Safkan İngiliz atları genellikle daha uzun mesafelerde yarışırken, safkan Arap atları görece daha kısa ve orta mesafeli koşularda öne çıkar. Bu fark, her iki türün fiziksel yapısından ve dayanıklılık özelliklerinden kaynaklanır.

Bir diğer önemli ayrım, koşu kayıtlarının kabul edilme kurallarıdır. Arap atlarına mahsus koşulara İngiliz atlarının kayıtları kabul edilmez. Ancak İngiliz atlarına mahsus koşulara Arap atlarının kayıtları, program uygunluğuna göre değerlendirilir. Bu kural, iki türün ayrı kategorilerde yarışmasını güvence altına alır.

Program kısaltmaları

TJK yarış programlarında karşılaşılan kısaltmalar, atların kayıt türlerini ve pedigrî özelliklerini belirtmek için kullanılır. Bu kısaltmaları doğru anlamak, koşu programını okuyabilmek için gereklidir.

• TR: Türkiye safkan Arap ve İngiliz atı soy kütüğüne kayıtlı Türkiye'de doğmuş safkan Arap ve İngiliz atlarını ve Türkiye safkan kayıt sistemine uygun atları tanımlar. Bu kategori, yurt içinde doğan ve yerel kayıt sistemine uygun üretilen tüm safkan atları kapsar.

• ULS/W: WAHO kayıtlı Arap atlarını ifade eder. Bu kategorideki atlar, uluslararası standartlarda pedigrî belgesine sahiptir. WAHO orijinli kayıtlar, en az dört kuşak pedigrili Arap atlarını işaret eder.

Bu iki kategori dışında da farklı kayıt türleri bulunabilir. Ancak koşu programlarında en sık karşılaşılan kısaltmalar TR ve ULS/W olarak öne çıkar. Yetiştiriciler ve at sahipleri, atlarının hangi kategoriye ait olduğunu bilerek koşu kayıtlarını yapmalıdır.

Klasik koşular ayrı

Her iki safkan türün kendine özgü klasik koşu programları vardır. Bu koşular, atların yaş ve cinsiyet gruplarına göre düzenlenir ve genellikle en prestijli yarışlar olarak kabul edilir. Safkan İngiliz atları için düzenlenen klasik koşular ile safkan Arap atları için düzenlenen klasik koşular birbirinden bağımsızdır.

Safkan İngiliz atlarının klasik koşuları arasında Erkek Tay Deneme Koşusu, Kısrak Koşusu, Gazi Koşusu ve Ankara Koşusu yer alır. Kısrak Koşusu, 2100 metre mesafeli, üç yaşlı safkan dişi İngiliz taylarına mahsus çok özel bir koşudur. Erkek Tay Deneme Koşusu ise sezonun ilk klasik yarışı olarak her yıl büyük ilgi görür. Bu koşular, safkan İngiliz yetiştiriciliğinde en önemli yarışlar arasında sayılır.

Safkan Arap atlarının klasik koşuları ise farklı bir geleneği temsil eder. Cumhuriyet Koşusu ve TBMM Koşusu, Arap atlarına mahsus en prestijli yarışlar arasında sayılır. TBMM Koşusu, 1600 metre çim pistte gerçekleştirilen G1 kategorisinde bir yarıştır ve 4 yaş ve üzeri safkan Arap atlarına açıktır. Bu koşunun kapsamı ve önemi, Türk Arap atçılığı içinde ayrıcalıklı bir yer tutar.

Arap atları arasında Triple Crown olarak bilinen üç koşuluk seri, 4 yaşlı Arap atlarına açıktır. Bu serinin ilk ayağı TBMM Koşusu'dur. İkinci ayak Niğbolu Koşusu'dur ve sadece 4 yaşlı Arap atlarının katılabildiği bir yarıştır. Üçüncü ve son ayak ise Veliefendi Koşusu'dur. Triple Crown'ı kazanan at, Türk safkan Arap yetiştiriciliğinde özel bir konuma sahip olur.

Bunların yanı sıra IFAHR Koşusu gibi uluslararası yarışlar da bulunur. IFAHR Koşusu, KV-9/W kategorisinde koşulan ve İstanbul Yarış Festivali kapsamında yer alan önemli bir yarıştır. France Galop Anadolu Koşusu ile birlikte festivalin uluslararası karakterini güçlendiren yarışlar arasında gösterilir.

Türkiye'nin Arap atı geleneği

Türkiye'de safkan Arap at yetiştiriciliği, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına dayanan köklü bir geçmişe sahiptir. Türk Arap atlarının soy hattı, bugün hâlâ yarış pistlerinde koşan iki temel aygıra dayanır: Baba Kuruş ve Baba Sa'd. Bu iki aygır, Türkiye'de yarış amaçlı safkan Arap yetiştiriciliğinin temel taşları olarak kabul edilir.

Baba Kuruş ve Baba Sa'd, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Arap atçılığının oluşmasını sağlayan safkan Arap aygırlarıdır. Her iki aygırın da Karacabey TİGEM'de anıt mezarları bulunur. Bu durum, Türk atçılığı tarihinde yalnızca bu iki aygırın sahip olduğu bir ayrıcalıktır. Bugünkü Türk Arap atlarının büyük çoğunluğu, bu iki soydan gelen hatlara sahiptir.

TİGEM, Türkiye'de safkan Arap atı üretiminde en önemli kuruluşlardan biridir. Bugün ülkemizde koşan safkan Arap atlarının tamamına yakını TİGEM orijinlidir. Bu özelliğiyle TİGEM, sadece Türkiye'nin değil, bölgenin de sayılı Arap atı üretim merkezlerinden biri konumundadır. Devlet desteğiyle sürdürülen yetiştiricilik programları, safkan Arap atı genetik havuzunun korunmasında belirleyici rol oynar.

Safkan Arap atı yetiştiriciliği, aynı zamanda uluslararası ilişkiler açısından da önem taşır. Türkiye'den yurtdışına at transferleri ve uluslararası koşulara katılımlar, Arap atı sektörünün küresel ağını genişletir. TJK ve Tarım İl müdürlükleri koordinasyonunda yürütülen sağlık ve kayıt uygulamaları, bu uluslararası geçişlerin düzenli biçimde gerçekleşmesini sağlar.

Sonuç olarak, safkan Arap ve safkan İngiliz atları arasındaki farklar yalnızca ırk temelinde değerlendirilmemelidir. Soy kütüğü sistemleri, koşu programları, klasik yarışlar ve yetiştiricilik gelenekleri açısından iki tür tamamen ayrı yapılardır. Bu ayrımı bilmek, yarış programlarını doğru okumak ve Türk atçılığı hakkında doğru bilgiye ulaşmak için gereklidir.