Türk At Yarışı Tarihinin En Önemli 20 Atı: Karayel'den Kafkaslı'ya

Türkiye'nin at yarışı tarihi yüz yılı aşkın bir süreye yayılır. Bu uzun yolculukta bazı safkanlar yalnızca koşmadı, koştuğu pistin hafızasına kazındı. Türkiye'nin efsane yarış atları denildiğinde akla gelen ilk isimler, Gazi Koşumu'nda tarih yazanlarla, Üçlü Taç'ı tamamlayanlarla ve Dubai yarış karnavalında bayrağı taşıyanlarla başlar.

Karayel'in namağlup serisinden Bold Pilot'un hâlâ kırılamayan derecesine, Kafkaslı'nın WAHO ödülünden Baba Sa'd hattının genetik mirasına uzanan bu listede 20 efsanevi safkanı derledik. Her birinin hikâyesi, Türk atçılığının farklı bir cephesini aydınlatır.

Yalnızca 8 Safkanın Kazandığı "Üçlü Taç"

Türk Üçlü Tacı, Tay Deneme, Gazi Koşumu ve Ankara Koşusu'ndan oluşan ve yalnızca 3 yaşlı safkan İngiliz cinsi atların katılabildiği bir seriye verilen addır. Bu üç koşuyu aynı yıl içinde kazanan safkan, yılın en prestijli şampiyonu olarak tarihe geçer.

Türk yarış tarihinde bu üç koşuyu aynı yıl içinde tamamlayan toplam 8 safkan bulunur. Listenin ilk şampiyonu 1970 yılında Sadettin oldu. Ardından 1971'de Minimo, 1973'te Karayel, 1983'te Seren I, 1985'te Uğurtay, 1986'da Hafız, 1996'da Bold Pilot ve 2001 yılında Grand Ekinoks bu onura ulaştı. Grand Ekinoks'tan bu yana Üçlü Taç'ı tamamlayan başka bir safkan çıkmadı. Bu durum, Grand Ekinoks'un 2001 yılındaki başarısının ne denli istisnai olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

Üçlü Taç'ın her bir ayağı ayrı bir öneme sahiptir. Tay Deneme, 3 yaşlı safkan İngiliz cinsi atların ilk kez pistlere çıktığı ve potansiyellerini sergilediği koşudur. Gazi Koşumu, yılın en çok izlenen ve en yüksek prestijli yarışı olarak bilinir. Ankara Koşumu ise Anadolu'nun kalbindeki tarihî hipodromda koşulan final ayağıdır. Bu üç koşuyu bir yıl içinde kazanmak, bir atın sadece sprinter ya da orta mesafe değil, her mesafede başarılı olabilecek çok yönlü bir safkan olduğunu kanıtlar.

Namağlup Karayel

Karayel, 1970 doğumlu safkan İngiliz cinsi bir efsanenin ta kendisidir. Orijininde Prince Tudor ile Linda soyunu taşıyan bu aygır, yarış kariyerinde 18 koşuya çıktı ve bu koşuların tamamını kazandı. Hiç yenilmedi. Sıfır yenilgi rekoruyla pistleri baştan sona dominasyon altına aldı. 1973 yılında Üçlü Taç'ı tamamlayan Karayel, Gazi Koşumu'nu 2.34.62 derecesiyle bitirdi. Bu derece, dönemin pist koşulları ve mesafe göz önüne alındığında son derece etkileyiciydi. Jokey Ekrem Kurt, bu 18 koşunun 17'sinde Karayel'in üzerinde oturdu ve safkanın en büyük galibiyetlerine birlikte imza attı. Safkanın sahibi Sadık Eliyeşil'di.

Karayel pist dışında damızlık olarak Türk yarışçılığının genetik yapısını biçimlendirdi. Seren I, Cartegena ve Uğurtay onun oğulları olarak pistlerde boy gösterdi ve her biri ayrı birer şampiyonluk hikâyesi yazdı. Böylece Karayel yalnızca koştuğu dönemin değil, sonraki yılların da en etkili damızlık aygırı oldu. Türk safkan İngiliz yarışçılığında babalık hattı açısından Karayel'in bıraktığı miras, yalnızca galibiyet sayısıyla değil, soyundan gelen şampiyonların sayısıyla da ölçülebilir.

Efsane Bold Pilot

Bold Pilot, safkan İngiliz cinsinde bir diğer efsanedir. 30 koşuda 21 galibiyet elde etti; bu galibiyetlerin 15'i grup koşularından geldi. Özellikle grup koşularındaki bu başarı oranı, Bold Pilot'un elit düzeyde bir safkan olduğunu açıkça ortaya koyar. 1996 yılında Üçlü Taç'ın sahibi olan Bold Pilot, Gazi Koşumu'nda 2.26.22'lik bir derece elde etti ve bu rekor hâlâ kırılamamıştır. Bold Pilot'a ait bu derece, Türk pistlerinde yıllardır aşılamayan bir duvar olarak duruyor.

Jokey Halis Karataş, antrenör Yaşar Kara, sahibi Özdemir Atman olan bu safkanın hikâyesi 2012 yılında Bizim İçin Şampiyon adıyla sinemaya aktarıldı. Film, Bold Pilot'un sahibi Özdemir Atman ile jokey Halis Karataş arasındaki bağı, yarış antrenman sürecini ve 1996 Gazi Koşumu'nun heyecanını izleyicilere taşıdı. Bold Pilot'un pist rekoru, pist koşullarının çok kuru olduğu bir günde kırıldığı için dönemin koşullarını bilenlerin tartışmalarına konu olsa da TJK kayıtlarında resmi olarak 2.26.22 olarak yerini korumaya devam ediyor.

Kısrakların Gazi'si Minimo ve Nadas

Minimo, 1968 doğumlu safkan İngiliz cinsi bir kısraktı. Orijini Cihangir ile Mighty Mo'ya dayanıyordu. 21 koşuda 18 galibiyet alan Minimo, 1971 yılında Üçlü Taç şampiyonu oldu. Minimo, Türkiye'nin Üçlü Taç kazanan tek dişi atı unvanını taşır ve bu unvan bugün hâlâ geçerliliğini korur. Jokey Ekrem Kurt ile bu tarihi başarıya ulaştı. Safkanın orijinindeki Cihangir hattı, o dönemin en güçlü damızlık soy hatlarından biri olarak biliniyordu.

Nadas isimli kısrak da safkan İngiliz soyundan geliyordu. 21 koşuda 15 galibiyet alan Nadas, 1974 Gazi Koşumu'nu 2.29.90 derecesiyle kazandı ve Cumhurbaşkanlığı Kupası'nı art arda üç kez müzesine götürdü. Jokey Mümin Çılgın bu kısrakla özdeşleşen isim oldu ve Nadas'ın her galibiyetinde Türk yarışseverlerin hafızasına kazınan bir ikili olarak anılmaya başlandı. Minimo ve Nadas, kısrakların safkan İngiliz yarışçılığındaki gücünü kanıtlayan iki örnek olarak tarihteki yerini aldı.

Grand Ekinoks ve Trapper

Grand Ekinoks, 1998 yılında doğmuş safkan İngiliz cinsi bir aygırdır. Babası Barnato, annesi Violent Girl'dür. Baba hattında Aristocrat soyunun izleri görülür. Grand Ekinoks, 2001 yılında Türkiye'nin son Üçlü Taç şampiyonu oldu ve bu unvanı taşıyan en güncel isim olmaya devam ediyor. TJK Kupası'nı dört kez, Başbakanlık Kupası'nı iki kez kazanan Grand Ekinoks, Dubai Yarış Karnavalı'nda Türk safkanı temsil eden ender isimlerden biri olarak pist dışında da ilgi gördü. Jokeyi Yalçın Akağaç'tı, sahibi Volkan R. Ekinci'ydi.

Trapper ise 1995 yılında doğmuş safkan İngiliz cinsidir. Soyunda Knight Line Dancer ile Elemis, baba tarafında Sir Ivor hattı bulunur. 38 koşuda 20 galibiyet alan Trapper, iki Cumhurbaşkanlığı Kupası ve üç Ankara Koşusu birinciliği kazandı. Trapper, Gazi Koşumu'nu hiç kazanmamış olmasına karşın Türk yarışının en büyük şampiyonları arasında anılır. Bunun nedeni, özellikle orta ve uzun mesafe koşulardaki tutarlı performansı ile Cumhurbaşkanlığı ve Ankara Koşusu'ndaki çift galibiyet serisidir. Jokeyi Süleyman Akdi, sahibi Tarık Aydın'dı. Süleyman Akdi, TJK jokey istatistiklerinde 13 binden fazla koşuya katılmış ve 3 binden fazla galibiyet elde etmiş deneyimli bir isimdir.

Cartegena, Gold Guard, Tünkut

Karayel, aynı zamanda Cartegena'nın da babası oldu ve pist dışında Türk yarışının genetik mirasına yön verdi. Cartegena girdiği sekiz koşunun tamamını kazandı ve 1984 Gazi Koşumu'nu 2.28.76 derecesiyle kazandı. Bu namağlup derecesi, Cartegena'nın sadece sayıyla değil, her koşudaki dominant performansıyla da öne çıkan bir şampiyon olduğunu gösterir. Gold Guard ise 1983 yılında doğmuş safkan İngiliz cinsidir. Orijini Home Guard ile Smaranda'ya dayanır. 17 koşuda 11 galibiyet alan Gold Guard, iki yaşında namağlup unvanını elde etti ve Kraliçe II. Elizabeth pistinde 1.22.58'lik bir dereceyle pist rekoru kırdı.

Tünkut, safkan İngiliz cinsinde 74 koşuda 39 galibiyetle dikkat çekti. Sesamoid kırığı gibi ciddi bir sakatlıktan döndükten sonra pistlere dönüp şampiyonluğa ulaşan Tünkut, Karayel'in soyundan geldi. Karayel, aynı zamanda Uğurtay'ın da babası oldu ve pist dışında damızlık olarak etkisini sürdürdü. Tünkut'un bu zorlu sakatlıktan dönüşü, Türk yarışçılığında dayanıklılık ve iradenin simgesi olarak anılmaya devam ediyor.

Dubai'de kazanan İlk Türk Atı Ribella

1999 doğumlu Ribella, Revoque ile Tajarib soyundan gelen bir kısraktı. İrlanda doğumlu olduğu için Gazi Koşumu'na giremezdi. Gazi Koşumu, yalnızca 3 yaşlı safkan İngiliz cinsi atların katılabildiği bir koşu olduğundan, İrlanda kökenli Ribella bu prestijli yarışın dışında kaldı. Buna karşın Türk pistlerinde Kısrak Koşusu (2002), Başbakanlık Kupası (2005) ve Topkapı Koşusu'nu (2006) kazandı.

Ribella'nın en büyük başarısı Dubai Yarış Karnavalı'nda elde edildi. Bu organizasyonda kazanan ilk Türk atı unvanını taşıyan Ribella, jokeyleri Selim Kaya ve Halis Karataş ile tarihe geçti. Dubai Yarış Karnavalı'nda elde edilen bu galibiyet, Türk safkanlarının uluslararası arenada rekabet edebileceğini gösteren önemli bir dönüm noktası oldu. Selim Kaya, TJK jokey istatistiklerinde 25 binden fazla koşuya katılarak en fazla koşuya çıkan jokeyler arasında yer alır.

Arap Efsaneleri: Kafkaslı, Turbo, Yavuzhan, Tunca

Kafkaslı, 2002 ile 2012 yılları arasında koştu ve Baba Sa'd hattından gelen safkan Arap cinsi bir efsaneydi. 127 koşuda 64 birincilik elde etti ve 8,65 milyon TL kazanç sağladı. WAHO yani Dünya Arap Atı Organizasyonu tarafından Türkiye'de yetiştirilen 2006 yılının en iyi Arap atı seçildi. Kafkaslı, sakat bir tayken satın alınmıştı ve bu zorlu başlangıca rağmen pistlerde 64 birinciliğe ulaştı. Jokeyi Selim Kaya ile özdeşleşen Kafkaslı, hem kazanç hem de galibiyet sayısı bakımından döneminin en başarılı Arap atı oldu. 2006 WAHO Trophy ödülünü kazanan Kafkaslı, uluslararası arenada da Türk atçılığını temsil etti.

Turbo, 32 koşuda 27 galibiyet alarak yüksek bir galibiyet oranı yakaladı ve 2009 yılında dünyanın en iyi Arap atı seçildi. Bu ödül, Turbo'nun yalnızca Türk pistlerinde değil, uluslararası değerlendirmelerde de en üst sıralarda yer aldığını gösterir. Yavuzhan (1991), 68 koşuda 44 galibiyet aldı ve TBMM Kupası'nı art arda üç kez kazanan ilk Arap atı oldu. Tunca (1982) ise 20 koşuda 18 galibiyetle açık koşularda namağlup kaldı ve TBMM pist rekoru 1.43.79 onun adıyla kayıtlara geçti.

Volga II, 16 koşuda 15 galibiyetle kısa ama son derece etkileyici bir kariyer sergiledi. Az sayıda koşuda bu denli yüksek bir galibiyet oranına ulaşması, onun ne denli yetenekli bir safkan olduğunun göstergesidir. 1. Sezgin (1952) ise 62 koşuda 44 galibiyetle Cumhuriyet'in ilk Arap şampiyonu olarak tarihe adını yazdırdı. Bu safkan, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarından itibaren atçılık geleneğinin ne denli köklü olduğunu kanıtlayan isimlerden biridir.

Baba Kuruş ve Baba Sa'd

Türk safkan Arap atçılığının temelleri, 1932 yılında Atatürk'ün talimatıyla oluşturulan bir komisyon aracılığıyla atıldı. Bu komisyon, Türkiye'ye getirilen iki efsanevi aygırı satın aldı: Baba Kuruş ve Baba Sa'd. Bu iki safkan, hiçbir yarışta start almadan Türk atçılığın iki temel kolunu belirledi.

Baba Kuruş ve Baba Sa'd uzun yıllar damızlık görevi üstlendi ve Türk safkan Arap yarışçılığının iki temel soy hattını oluşturdu. Bugünkü Türk Arap şampiyonlarının neredeyse tamamı bu iki aygıra dayanır. Baba Sa'd hattından gelen Caş ve Kafkaslı gibi isimler, bu soy hattının ne denli verimli olduğunun en somut kanıtlarıdır. Baba Kuruş hattından birçok şampiyon pistlere damga vurdu. Sergen ve Bozdoğan gibi isimler bu hattan gelen şampiyonlar arasında sayılır. Baba Kuruş ve Baba Sa'd, yarış pistlerinde değil damızlık ahırlarında efsane olan, soyuyla Türk atçılığını şekillendiren iki aygırdır.

Soyağacı, Eküri ve Jokeyler Kimlerdi?

Türk yarış tarihinin büyük şampiyonlarının arkasında güçlü eküriler ve deneyimli jokeyler vardı. Sadettin (1970), 1970 Üçlü Taç şampiyonu olarak listeye adını yazdırdı. Minimo (1971) Eliyeşil Ekürisi'nin bayrağını taşıyordu; sahibi Gülsüm Eliyeşil, Sadık Eliyeşil'in eşiydi ve jokeyi Ekrem Kurt 1971 ile 1973 arası Gazi Koşumu'nu üst üste üç kez kazandığı dönemde bu safkanın üzerindeydi. Karayel (1972-1974) yine Eliyeşil Ekürisi'nden çıktı ve jokeyi Ekrem Kurt 18 koşunun 17'sinde onunla birlikteydi.

Nadas (1973-1974) jokey Mümin Çılgın ile Gazi Koşumu'nu kazandı; ilk maidden galibiyetini ise Kazım Yıldız ile elde etmişti. Seren I (1983), Karayel soyundan gelen ve Karanara ile eşleşen bir safkandı; sahibi F. Esmer, jokeyi Kazım Yıldız'dı. Uğurtay (1985), Tünkut ile Nosana'nın oğluydu; sahibi Ya. Sarıkaya, jokeyi Mümin Çılgın'dı. Hafız (1986), Royal Shiraz ile Linda'nın oğluydu ve Eliyeşil Ekürisi'nden jokey Ekrem Kurt ile kazandı.

Karanimo (1982), Karayel ile Minimo'nun birleşiminden doğan ve Eliyeşil Ekürisi'nde yarışan bir safkandı. Cihangir Harmony (1978), safkan İngiliz soyundan gelen bir diğer önemli isimdi. Devir (1989-1992), Kalagow ile Hexgreave Elite'in oğluydu ve sahibi David (D.) Franco'ya aitti. Jokeyleri arasında 1992 Cumhurbaşkanlığı Kupası'nda Sadettin Boyraz, 1989 Ankara Koşumu'nda ise Kadir Altınöz yer aldı.

Bold Pilot (1994-1996), antrenör Yaşar Kara ve jokey Halis Karataş ile 1996 Üçlü Taç'ını kazandı. Sahibi Özdemir Atman, eski TJK başkanı olarak Türk atçılığına önemli katkılarda bulunan bir isimdi. Grand Ekinoks (2001), Barnato ile Violent Girl'in oğluydu ve Aristocrat soyundan geliyordu; sahibi Volkan R. Ekinci, jokeyi Yalçın Akağaç'tı. Long Runner (2019), Gio Ponti ile Borrowing Base'nin oğluydu; babası Personal Flag hattından geliyordu, sahibi Nimet Arif Kurtel, jokeyi Gökhan Kocakaya'ydı.

Arap şampiyonları arasında I. Sezgin (1955-1962), Basri Karabucak'ın sahibi olduğu ve jokey Sokolay ile koşan bir efsaneydi. Kafkaslı (2005-2008 civarı), Baba Sa'd hattından geliyordu; sahibi Ramazan Kaya ve Kaya ailesi, jokeyi Selim Kaya ile özdeşleşti. Turbo (2008-2009), Mystical Storm (2010) ve Graystorm (2016) jokey Selim Kaya ve Ahmet Çelik ile pistlerde boy gösterdi. Call To Victory (2020) ise Ahmet Çelik ile son dönemin dikkat çeken isimlerinden biri oldu.

Türk at yarışının yüz yılı aşkın tarihinde bu 20 safkan, yalnızca pistlerde değil Türk kültüründe de iz bıraktı. Bold Pilot'un filmi, Kafkaslı'nın WAHO ödülü, Karayel'in namağlup serisi ve Baba Sa'd hattının genetik mirası, bu isimlerin neden efsane olarak anıldığını açıkça ortaya koyar. Her birinin hikâyesi, Türk atçılığının geçmişini anlamak ve geleceğe taşımak için değerli birer kaynaktır.